« و بردگانى كه از شما تقاضاى مكاتبه ( براى آزادى ) مىكنند با آنها قرارداد ببنديد ، اگر رشد و صلاح در آنها احساس مىكنيد ، چيزى از مال خداوند كه به شما داده است ، به آنها بدهيد . » گذشت : « وَ الْكاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعافِينَ عَنِ النَّاسِ » « 1 » « آنها بر خشم خود مسلّطاند و آنها از خطاى مردم مىگذرند . » « وَ إِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ » « 2 » « و هنگامى كه خشمگين شوند ، عفو مىكنند . » ناديده نگرفتن بدى در هيچ حال : « وَ الَّذِينَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِكَ ما عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَ يَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ لَمَنْ صَبَرَ وَ غَفَرَ إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ » « 3 » « و كسانى كه هرگاه ستمى به آنان برسد ، تسليم ظالم نمىشوند و از ديگران يارى مىطلبند ، و كيفر بدى مجازاتى همانند آن است ، هركس عفو و اصلاح كند ، اجر و پاداش او بر خداست . خداوند قطعا ظالمان را دوست ندارد . و كسى كه بعد از مظلوم شدن يارى بطلبد ، ايرادى بر او نيست ، تنها ايراد و مجازات بر كسانى است كه به مردم ستم مىكنند و در زمين به ناحق ظلم روا مىدارند ، در آخرت نيز عذاب دردناكى در انتظارشان است ، امّا كسانى كه شكيبايى كنند و طرف را

--> - ادب المفرد : 1 / 71 ، حديث 171 ؛ التّرغيب و التّرهيب : 3 / 147 ، حديث 3438 ؛ البيان و التّعريف : 1 / 113 ؛ تحفهء احوذى : 6 / 67 ؛ فيض القدير : 2 / 9 ؛ نيل الأوطار : 6 / 206 . از اين‌رو ، فرموده‌اند : مثله كردن و زخم‌كارى در برده و نيز شكنجه‌كارى باعث آزادى برده مىشود . ر ك : روضة الطّالبين : 2 / 533 و 8 / 547 ؛ لمعهء دمشقى ، شهيد اوّل : كتاب ارث ؛ فتح الوهاب : 2 / 226 ؛ المجموع نووى : 9 / 137 ؛ مواهب الجليل : 8 / 296 . ( 1 ) - آل عمران ( 3 ) آيه 134 . ( 2 ) - شورى ( 42 ) آيه 37 . ( 3 ) - شورى ( 42 ) آيه 43 - 39 .